Gonagas Haralda biografiija
Gonagas Harald V čuovvolii áhčis Gonagas Olava Norgga stáhtaoaivámužžan ođđajagimánu 17. beaivve 1991. Seamma go áhčči ja áddjá, de válddii son válgasátnin “Buot Norgga ovddas”, ja seamma ládje go soai, de šattai son maiddái álbmogii hirbmat divrras monárkan. Gonagas Harald eretvádjolii borgemánu 28. beaivve 2026 maŋŋel go lei leamaš Norgga gonagassan 35 jagi.
Gonagas Harald riegádii guovvamánu 21. beaivvi 1937 Skaugumis Askeris. Son riegádii Ruvdnaprinsa Olav ja Ruvdnaprinseassa Märtha bárdnin. Su áddjá Gonagas Haakon VII lei Norgga gonagas.
Prinsa Harald lei vuosttaš norggasriegádan prinsa 567 jahkái. Ruvdnaprinsabáras ledje juo ovdalaččas guokte nieidda, muhto nieiddain ii lean árbenriekti truvdnui.Prinsa Harald riegádemiin, lei Norgga truvdnui sihkkarastojuvvon árbbolaš.
Bajasšaddan
Vuosttaš golbma jagi bajásšattai Prinsa Harald ráfálaš birrasis Skaugumis, ovttas boarraset oappáiguin, Prinseassa Ragnhild ja Prinseassa Astrid.
Dát ráfidilli rievddai fáhkka go duiskalaččat márre Norgii cuoŋománu 9. beaivvi 1940. Gonagasbearaš ja ráđđehus báhtaredje Oslos davas togain, vai duiska okkupašuvdnafápmu ii beassan sin váldit gitta. Seamma ija rasttildii Ruvdnaprinseassa Märtha golmmain mánáin riikaráji Ruŧŧii, ja borgemánu 12. beaivve vulge viidáseappot USA:ii gosa presideanta Franklin D. Rooseveldt lei sin bovden boahtit.
Soahteáigi USAs
Measta vihtte jagi orui Prinsa Harald ovttas etniin ja oappaguoktáin Pook’s Hill nammasaš báikkis lahka Washington DC. Ruvdnaprinseassa Märtha barggai čađat ja viššalit norgga beroštumiid buorrin ja mánát ledje veahkkin.
Čájeha 8 oktiibuot 16
Duiska vuollánii miessemánu 8. beaivvi 1945:s, ja geassemánu 7. beaivvi beasai Prinsa Harald máhccat ruovttoluotta Norgii ovttas Gonagas Haakon VII:in, su etniin ja oappáiguin. Sii duolmmastedje fas Norgga eatnamii Honnørbryggas Oslos, gos Ruvdnaprinsa Olav ja stuora olmmošjoavku sávai buresboahtima fas ruoktot.
Oahppu
Prinsa Harald lei deavdán gávcci jagi. Son álggii Smestad skuvlii, Oslos. Lei unnán mii earuhii nuorra Prinssa skuvlavázzima eará skuvlamánáin, earret dan ahte čađat lei heaggavákta feaskáris. Deattuhuvvui ahte su bajasšaddan galggai vuođđuduvvot dala áigái ja dillái, ja dasto sulastahttit seammaahkásaččaid bajasšaddama.
Oahppu
Maŋŋel go máhccai ruovttoluotta USA:s jagis 1945, de álggii Prinsa Harald Smestad skuvlii. Prinsa jotkkii skuvlavázzima Oslo Katedralskuvllas, gos lei ruksesruošša 1955:s.
Maŋŋá Examen artium álggii Prinsa Harald Kavaleriija befálaskuvlii jagis 1956, ja jotkii Soahteskuvllas gos válddii eksámena 1959:s.
Go lei geargan geatnegahttojuvvon bálvalusain, vulggii Ruvdnaprinsa Harald Oxfordii gos logai stáhtadiehtaga, ekonomiija ja historjjáBalliol College-nammasaš skuvllas gaskal 1960-62.
Ruvdnaprinsa- ja gonagas
Gonagas Haakon VII jámii čakčamánu 21. beaivvi 1957, ja de šattai Prinsa Harald Norgga Ruvdnaprinsan. Son lei vuosttaš geardde mielde Stáhtaráđis, ja jagi maŋŋá doaimmai son vuohččan Regeantan Gonagasa sajis. Ruvdnaprinsa lei čađat Gonagas Olav bálddas ja oaččui dađistaga eanet ovddastanbargguid.
1960:s čađahii Ruvdnaprinsa Harald iežas vuosttaš stuora almmolaš olgoriikamátkki. Son mátkkoštii USA:ii The American-Scandinavian Foundation 50 jagi ávvudeami oktavuođas.
Norgga ealáhusaid ovddideapmi olgoriikkain šattai dehálaš bargosuorgin Ruvdnaprinsa Haraldii. Son searvvai olu mátkkiide ovttas gávpedelegašuvnnaiguin dainna ulbmiliin ahte veahkkin rahpat uvssaid Norgga ealáhusaid buorrin. Dáiguin bargguiguin son jotkkii Norgga gonagassan, erenoamážit su olu stáhtagalledemiid bokte.
Gonagas Harald prinsan ja ruvdnaprinsan
Čájeha 8 oktiibuot 16
Riikka gonagas 35 jagi
Go Gonagas Olav V buohccái 1990 giđa, de doaimmahii Ruvdnaprinsaregeanta Gonagasa ovddasvástádusaid, ja go Gonagas Olav jámii Kongsseteris ođđajagimánu 17. beaivvi 1991, de šattai Gonagas Harald Norgga stáhtaoaivámužžan. Son vuortnui váli Vuođđoláhkii allamenolaš seremoniijas Stuorradikkis ja vihahuvvui gonagaslaš doibmii Nidarosdomenis geassemánu 23. beaivve ovttas Dronnet Sonjain su bálddas.
Nugo su áhčči ja áddjá, de válddii son válgasániid “Buot Norgga ovddas”.
Gonagas Harald lei Norgga gonagassan 35 jagi, ja čuovvolii su olu doaimmaid- sihke daid maid Vuođđoláhka eaktudii ahte son dahká, ja lassin daid maid ieš válljii deattuhit.
Gonagas Harald deaivvadii olbmuiguin miehtá riikka. Son oassálasttii stuora ávvudemiin- ja lei maid das morašdilis. Maŋŋel terrordaguid suoidnemánu 22.beaivve 2011 de nagodii son sániiguin ovddidit olles riika morraša ja heađásmuvvama.
Gonagas Harald searvvai stáhtaráđđái vuohččan go šattai ruvdnaprinsan 1957:s, ja son jođihii dan 1991 rájes, gárte sullii 40 čoahkkima jagis. Oktiibuot gávcci ráđđehusa lea Gonagas Harald nammadan, vuosttaža 1990:s go son ain lei ruvdnaprinsaregeanta. Jonas Gahr Støre 2021-ráđđehus, gárttaimaŋemus nammadeapmin.
Gonagas Harald ovddastii Norgga olgoriikkas ja čađahii olu stáhtagalledemiid ja eará virggálaš mátkkiid. Gárte oktiibuot 107 stáhtagalledeami Gonagas Harald ráđđenáiggis, 50 olgoriikii ja 57 geardde lei son, álo ovttas Dronnet Sonjain, doallogoddin olgoriikalaš stáhtaoaivámuččaide geat gallededje Norgga.
Gonagas Harald oaččui bovdehusaid dáhpáhusaide, ávvudemiide ja doaluide miehtá
riikka ja son geahččalii oassálastit jus fal lei vejolašsu prográmma ektui. Juoga mat sutnje ledje erenoamáš divrasat, ledje jahkásaš fylkkamátkkit ovttas Dronnet Sonjain.
Gonagas Harald ja Dronnet Sonja rabaiga Šloahta gussiide ja lágideigga doaluid gudnijahttindihte rahčamušaid maid medáljavuosttáidváldit, eaktodáhtolaš bargit, vuorraset buollisearat ja earát muhtun ládje ledje čađahan servvodaga buorrin.
Norgga gonagassan lei Gonagas Harald riikka bajimus befálaalmmái. Son lei generála Eanansuodjalusas ja Áibmosuodjalusas ja admirála Mearrasuodjalusas. Sus lei oahppu soahteskuvllas, ja dat árbevierru vulggii Kong Olav V ja Gonagas Haakon VII rájes ja jotkkii ovddos Majestehta Gonagas Haakon VIII ja Gonagaslaš Allavuođa Ruvdnaprinseassa Ingrid Alexandra rádjái.
Mánát ja mánáidmánát
Maŋŋel go leigga náitalan, de fárriiga soai Skaugumii, mii fas šattai Norgga ruvdnoprinsabára ruoktun. Dáppe bajasšattaiga sunno mánát. Prinseassa Märtha Louise riegádii čakčamánu 22. beaivve 1971, ja suoidnemánu 20. beaivve 1973 riegádii Prinsa Haakon.
Gonagasbárra válddiiga áhkku-ja áddjá rollaid juo jagis 2001 go Ruvdnaprinseassa Mette-Marit searvvai bearrašii oktan su bártniin, Marius Borg Høiby. Prinseassa Ingrid Alexandra riegádii ođđajagimánu 21. beaivve 2004 ja lea nubbin Norgga truvnno árbenráiddus, áhčis maŋis, ja jagis 2005 riegádii Prinsa Sverre Magnus.
Prinseassa Märtha Louises leat golbma niedda vuosttaš náittosdilis: Maud Angelica Behn riegádii jagis 2003, Leah Isadora ges 2005 ja Emma Tallulah jagis 2008. Jagis 2024 náitalii Prinseassa Märtha Louise amerihkálaš Durek Verrettain.
Valáštallanillu ja birasáŋgiruššan
Valáštallan ja luondu ledje Gonagas Haraldii dealáleamos beroštumiid searvvis. Luondduvásáhusaid ilu son áinnas ovttastahtii guolástemiin ja bivdduin. Gonagas galledii olu jagiid Norgga luossajogaid. Čakčat searvvai ges ealgabivdui Prinssabartta birrasis Sikkilsdalenis.
Go lei ruvdnaprinsa, de Gonagas Harald lei sin searvvis geat vuolggahedje Norgga ossodaga Máilmmi Luonddufoanddas, WWF ja 20 jagi lei son WWF Norgga presideanta. Son čuovvolii stuora luonddu – ja birasáŋgiruššama iežas sártniid ja almmolaš prográmma bokte. Seamma dagai priváhta dásis, ovdamearkka dihte go beasai ollašuhttit boares niegu galledit Amazona eamiálbmogiid.
Gonagas Harald lei almmolaččatmielde áŋgiris ja máhtolaš geahččin vaikko man olu valáštallandáhpáhusain. Muhto son lei maid čeahppi iežas valáštallamis – borjjasteapmi. Jagis 1964 guttii son Norgga leavgga geasseolympiagilvvuid rahpamis Tokyos. Jagis 1987 son ja su joavku šadde máilmmimeašttirin Fram X:in, ja 2005:s šadde Eurohpámeašttirin Fram XV:in.
Gonagas Harald searvvai jahkásaččat sihke nationála ja riikkaidgaskasaš regattaide dassážii go son jagis 2022 almmuhii ahte heaitá gilvoborjjastemiin.
Gonagas Harald ja valáštallan
Gonagas Harald lei norgga valáštallama suodjaleaddji ja áŋgiris geahčči, ja dasa lassin lei son ieš máŋga jagi áŋgiris valáštalli. Lei erenoamážit borjjasteamis ahte Gonagas lihkostuvai.
Čájeha 8 oktiibuot 34
Maŋemus vuoiŋŋastansadji
Gonagas Harald V jámii borgemánu 28.beaivve 2026 Rikshospitalet -buohcciviesus Oslos. Čakčamánu 9. beaivve 2026 mieđuštuvvui Gonagas Harald V Gonagaslaš šloahtas su maŋemus vuoiŋŋastansadjái. Lei áibbas jaskat Oslo guovddáža gáhtain go Gonagas Harald hávdáduvvui. Son vuoiŋŋasta Gonagaslaš mausoleumas Akershus šloahtas.
