Oscarshálla huksen

Gonagasas ja Dronnegis ledje priváhta ruđat huksemii ja oamasteigga huksensaji ieža —stuorra oasit Bygdøyas gulle Gonagasbearrašii. Gonagas Oscar ja Dronnet Joséphine háliideigga ovddidit norgga dáidaga ja giehtaduoji dán hervvoštallanšloahta huksema bokte, ja Johan Henrik Nebelong lei arkiteakta gii nagodii ollašuhttit sudno sávaldagaid.

Odne čuožžu Oscarshall monumeantan norgga dáidagii ja dáiddaindustriijai 1800-logu gaskkamuttus ja doaibmá dehálaš nationálaromantihkalaš áigodaga muitomearkan.

Nebelonga Gesamtkunstwerk

Johan Henrik Nebelong lei veahkehan Gonagaslaš šloahta arkiteavtta, Linstow, Gonagaslaš šloahta hábmemiin gaskal 1840 ja 1848. Go Šloahtta gárvánišgođii, de bivddii Gonagas Oscar su hábmet Oscarshálla.

Barggut álggahuvvo jođánit, ja vuođđogeađgi biddjui geasset 1848. Huksenáigodat lei oalle oanehaš – vihtta jagi – mii dagahii ahte bargu čađahuvvui buori muddui nugo Nebelong lei plánen

Gonagasbárra lea vuoruhan bargat nuoraiguin Norggas ja nuorra jođihemiin. Gonagaslaš hoavva veahkeha Gonagasa ja Dronnega sudno almmolaš doaimmain, ja dasa guoská maiddái veahkki foandda doaimmagoziheapmái.

Lagas oktavuohta gaskal arkitektuvrra, stohpogálvvuid, bácciid ja govaid vistti deháleamos lanjas, dagaha ahte Oscarshall gohčoduvvo gesamtkunstwerk. Dat lea ollislaš buktu mii fátmmasta iešguđetlágan dáiddasurggiid main lea seamma dássi ollislašvuođas.

Norgga giehtabargiid ja dáiddárat

Arkiteakta Linstow fertii gierdat moaitámušaid go lei geavahan nu olu olgoriikalašbargiid Gonagaslaš šloahta huksedettiin. Muhto nuppe dáfus lei dát stuora huksenprošeakta addán norgalaš giehtaduojáriiddaja bargiide erenomáš buori oahppanvejolašvuođa, ja go Šloahtta lei buori muddui gárvvistuvvon, de ledje sii gergosat huksegoahtit Oscarshálla.

Norgalaš dáiddárat ledje guovddážis hervvoštallanšloahta čiŋaheamis. Dan áigge lei guhká leamaš váttis gávdnat bargguid dáppe ruovttuguovlluin, ja olu dáiddárat ledje ferten fárret olgoriikii birget dán máilmmis. Gonagas Oscar ja Dronnet Joséphine geavaheigga liibba viidát doarjut dáiddalaš doaimma ja čanaiga olu dáiddáriid huksenprošektii. Deháleamos namat ledje Joachim Frich, Adolph Tidemand ja nuorra Hans Gude.

Čuožžiledje riiddut

Vaikko Oscarshálla huksejuvvui Gonagasbára priváhta ruhtademiin, de sávai hoavahoavda Ferdinand Wedel Jarlsberg bearráigeahččat olggosgoluid. Sihke viiddiduvvon plánat ja Nebelonga gáibádus ahte galggai leat alla kvalitehta juohke oasis, mielddisbukte lassi goluid. Álgoálgosaš bušeahtta lei 16200 speciedálera, muhto dat šattai golmma geardde divraseabbon huksenáigodagas. Go váldá mielde oasseprošeavttaid lassin, de šattai supmi lagabuidda 70 000.

Hoavahoavda moittii Nebelonga garrasit ja reivves gonagas Oscarii jagis 1851 de son gáibidii ahte Nebelong bálkestuvvo barggus ja ahte ferte luohpat. Muhto Gonagasas lei luohttámuš arkitektii ja doalahii Nebelonga doaimmas.

Loahpas goittotge nagodii Hoavahoavda oažžut Nebelonga eret, go dagahii ahte arkiteakta ii beassan leat mielde lávdegottis mii njukčamánu 18. beaivvi 1852 formálalaččat attii Oscarshálla gárvvistuvvon prošeaktan. Ovddasvástádus siskkáldas gárvvistemiide biddjui teáhterdáiddárii Peder Wergmannii.

Ođasmahttit Nebelonga bargguid su álgoálgosaš hábmemii

Gaskal 2005 ja 2009 čađahuvvui ollislaš divodeapmi. Dan badjel 170 jagis mii lei mannan dan rájes go Oscarshálla gárvánii, de ledje čađahuvvon olu rievdadusat. Dán háve lei dehálaš mihttomearrin ođasmahttit ja divodit Nebelonga bargguid vai šadde nu mot ledje leamaš álgoálgosaččat.

Dárkilis álgoiskamat ovdagiiti ledje vuođđun divodeapmái: viiddis ivdneguorahallamat, málenivnniid almmustahttin ja huksenelemeanttaid iskosat. Duojáriid álgoálgosaš guittet ledje maiddái ávkkálaš reaidun čohkket dieđuid ivnniid ja dávviriid gollema birra.

Dakko gokko ávdnasat dahje materiálat ledje sakka vahágahtton dahje ledje ráhkaduvvon heajos kopiijat, de daid molso . Originála ornameanttaid maid sáhtii gádjut, daid válde eret divvumii ovdal go fas biddjojuvvojedje sadjái. Nu bures go vejolaš, de stohpogálvvut divvojuvvo 1859 gálvolisttuid vuođul.

Oscarshálla divodeapmi eaktudii áibbas erenoamáš gelbbolašvuođa giehtaduojis,juste nu mot iešalddis huksen dagai.

Ođđa rahpan

Dehálaš ulbmil leamaš oažžut Oscarshálla šaddat vuohkkaseabbon go ovdal. Dat galgá eanet geavahuvvot ovddastemiide, konsearttaide ja lágidemiide. Dasa lassin galgá šloahtta ja dasa gullevaš visttit láhččojuvvot buorebut olbmuide, nu ahte olbmot sáhttet doppe fitnat guide fárus geasiáiggi. Nu fievrreduvvo viidáseappot Gonagas Oscar I dáhttu, gii ieš rabai Oscarshálla olbmuide ja hervvoštallanšloahtta šattai ge beakkán finadanbáikin Christiania olbmuide ja mátkkošteddjiide.